صفحه خانگی arrow اطلاعات عمومی arrow مقالات علمی و صنعتی arrow نگاهی به علل توسعه دانش و فناوری در منطقه اسکاندیناوی

نگاهی به علل توسعه دانش و فناوری در منطقه اسکاندیناوی

پرتال سایت پاک بخش مقالات مفید قسمت مقالات علمی و صنعتی- نگاهی به علل توسعه دانش و فناوری در منطقه اسکاندیناوی

در یک نگاه کلی و با در نظر گرفتن شاخص های پیشرفت علم و فناوری شامل انتشارات و اختراعات و کاربردهای علمی و  حجم پروژه های مبتنی بر فناوری، کشورهای منطقه اسکاندیناوی شامل نروژ، سوئد، فنلاند, دانمارک و ایسلند کشورهایی پیشرو در اروپا هستند. در رتبه بندی جهانی نیز این کشورها، مکان مناسبی در توسعه یافتگی دانش و فناوری به خود اختصاص داده اند.

نکته جالب توجه در این بین جایگاه متناسب کشورهای اسکاندیناوی در رتبه بندی کشورهای اروپایی در توسعه بیشتر فناوری های نوین است که حاکی از رشد متوازن این بخش از اروپا درحوزه های مختلف علمی و در واقع علت کسب بالاترین رتبه منطقه ای در این زمینه می باشد.

این نوشتار مختصر در پی آن است تا بدون ورود عمیق به جزییات اجتماعی و فرهنگی به عنوان بستر توسعه، تنها به ارائه علل توسعه دانش و فناوری در کشورهای اسکاندیناوی بپردازد. همچنین اثبات توسعه یافتگی تکنولوژیکی این کشورها با تکیه بر آمار و ارقام، نوشتار جداگانه ای را می طلبد، اما در اینجا با فرض پذیرش چنین پیشرفتی تنها عوامل آنرا به صورت خلاصه مرور می کنیم.

مقالات علمی و صنعتی-نگاهی به علل توسعه دانش و فناوری در منطقه اسکاندیناوی

1- فرهنگ توسعه یافته شهرنشینی

به عقیده نگارنده "تعهد شهروندان" و مسئولیت پذیری ایشان در اجرای وظایف اجتماعی بزرگترین عامل توسعه علمی کشورهای منطقه نزدیک است. نهادینه شدن فرهنگ "این کار من است، باید آنرا خوب انجام دهم" در بین محققین و دانشمندان این کشورها نیز مانند اکثر لایه های اجتماعی به خوبی قابل لمس است. چنین طرز فکری باعث به کارگیری حداکثر توان برای ارائه نتایج بهتر از کاری که در دست هست خواهد شد، فارغ از اینکه نتایج این کار به تکمیل کدام بخش از پازل کلی تحقیق و توسعه در زمینه مورد نظر می انجامد.

2- آرامش فکری محققین در محیط کار و زندگی

این عامل نیز مانند عامل شماره 1 شاید در دسته بندی عوامل اجتماعی توسعه مطرح شود اما واقعیتی غیر قابل انکار است که یک محقق به عنوان نیروی انسانی و مهمترین جزء از اجزای یک پژوهش با داشتن دغدغه معاش، امنیت شغلی و آرامش اجتماعی و محیطی نمی تواند در کار خود چندان مثمر ثمر باشد، حال آنکه این دغدغه ها بدلیل استاندارهای بالای اجتماعی در کشورهای اسکاندیناوری در کمینه ممکن قرار دارد.

3- منابع مالی برای تحقیق و تحقیق برای تولید ثروت

شاید در صد سال گذشته با تغییرات ژئوپلیتیکی این منطقه تلاش های زیادی برای بهبود چرخه توسعه علم، به کارگیری فناوری، تولید ثروت و تزریق منابع مالی جدید به پژوهش های بنیادی شده باشد، لیکن از ثمر دادن آن حدود سی سال می گذرد. این روزها بودجه های پژوهشی قابل توجه پروژه های نفتی در نروژ، صنایع کاغذ در فنلاند، صنایع الکتریکی در سوئد و صنایع غذایی و دریایی در دانمارک نه تنها عامل پویای و رشد تحقیقات در این بخش ها می شود، بخاطر تاثیر عینی در بازتولید ثروت، کاملا توجیه پذیر است و ندایی در مخالفت با تحقیق و توسعه در این بخش ها در کشورهای مذکور شنیده نمی شود زیرا همگان ثمردهی پژوهش در این زمینه ها را در زندگی روزمره دیده اند. در عین حال پژوهش های موثر، به ایجاد دانش فنی نوین در زمینه هایی که مزیت مطلق این کشورهاست می انجامد و دوباره موجب تولید ثروت و خلق موقعیت های جدید درآمدزایی می گردد. به یاد داشته باشیم که کشورهای این منطقه جزو کشورهای با بالاترین سرانه تولید ناخالص ملی در دنیا هستند.

4- سیستم پیشرفته آموزشی و پژوهشی

عاملی که به صورت مستقیم در توسعه مبتنی بر فناوری در کشورهای اسکاندیناوی وجود دارد سیستم آموزشی و پژوهشی موثر و کارا است. سیستم آموزشی پیشرفته و رایگان در تمامی مقاطع تحصیلی که با برنامه ریزی بسیار دقیق، مجموعه ای کامل از ابزار علمی لازم - به صورتی بهینه و به دور از موارد غیر قابل استفاده- جهت شروع یک رشته دانشگاهی را به دست می دهد به همراه توانایی بالای تکلم به دو زبان زنده دیگر غیر از زبان مادری و اعتماد به نفس قابل قبول در برقراری ارتباط های کاری، یک نوجوان فارغ التحصیل در دبیرستانهای یکی از کشورها را کاملا مستعد برای ورود به دانشگاه و عرصه پژوهش می کند.

از سویی دیگر، سامانه پژوهش طراحی شده کارا در دانشگاه ها که مانند حلقه های بعدی زنجیر آموزش در دبیرستان به آن پیوسته و مرتبط هستند، مسیر را برای توسعه این کشورها و استفاده از بیشینه توان تحقیقاتی محققین هموار می کند.

5- برنامه ریزی دقیق تحقیقاتی و هدایت هوشمند منابع

موسسات ملی که هدایت جریان پژوهش در این کشورها را به عهده دارند، بزرگترین نقش را در جلوگیری از موازی کاری، اتلاف منابع و تخصیص اعتبار به زمینه های تحقیقاتی دارای مزیت در کشور ایفا می کنند. این نهادها، با ساختاری منعطف و در عین حال قوی، با بررسی و رصد دقیق شرایط سوددهی و رقابتی زمینه های مختلف علمی و فناوری، بالاترین مرجع تصمیم گیری در پرداختن به یک موضوع علمی با بودجه دولتی است. آکادمی پادشاهی علوم و مهندسی در سوئد با کارکردی مشابه شورای عالی پژوهش در نروژ را می توان به عنوان دو مثال از نهادهای عالی تصمیم سازی پژوهشی در این کشورها دانست. این نهادها از جهات راهبردی و سیاست گذاری کاملا مشابه بنیاد ملی علوم در آمریکا هستند. اگر چه ناگفته پیداست که کشورهای منطقه نوردیک به دلیل نوع حکومت ِ عمدتا سوسیال دموکرات، دولت ها موثرترین مولفه در پیشرفت زمینه های علمی در جامعه از جمله پیشرفت های اقتصادی دانایی محور (شامل توسعه فناوری های پیشرفته) هستند و نمی توان وضعیت پیشرفت علمی در آنها را بدون در نظر گرفتن ماهیت نقش دولت ها بررسی نمود که به مراتب پر رنگ تر از حکومت های سرمایه داری است.

از سوی دیگر بخش خصوصی و خیریه نیز در کشورهای اسکاندیناوی در ارائه اعتبارات و منابع به دانشگاه ها و مراکز پژوهشی فعال است که علی رغم سود یا زیان خصوصی – و نه عمومی- از موفقیت یا شکست طرح پژوهشی که به آنها امکان می دهد راسا برای چنین بودجه هایی تصمیم گیری کنند، همچنان از نهادهای تصمیم سازی پژوهشی ملی به عنوان بزرگترین مرجع مشاوره خود استفاده می کنند. چنین رویکردی باعث تقارن در اختصاص بودجه های پژوهشی و حفط انسجام در فعالیت های تحقیقاتی در کل کشور صرفه نظر از تامین کننده مالی تحقیقات می شود.

6- شبکه همکاری های قوی منطقه ای و جهانی

کشورهای منطقه نردیک فعالیت های شبکه ای گسترده ای در توسعه علم و فناوری در چند سال اخیر انجام داده اند. این شبکه سازی و هم جهت کردن فعالیت های علمی خصوصا در زمینه های جدید و بین رشته ای متمایزتر نیز هست. شباهت بسیار زیاد زبان در این کشورها و یکسان سازی بسیار از قوانین و سیاست های آموزشی و اجتماعی و قوانینی که کار و زندگی در کشورهای دیگر اسکاندیناوی را برای شهروندان یکی از این کشورها تسهیل می کند و همه این کشورها را مانند شهرهایی از مجموعه یک کشور واحد برای محققین تبدیل کرده است، عواملی هستند که باعث پیشرفت و هم افزایی جدی در این شبکه های توسعه علمی شده است. علاوه بر همکاری های منطقه ای، از آنجا که کشورهای اسکاندیناوی غالبا  از اعضای مطرح اتحادیه اروپا یا دیگر پیمان های منطقه ای اروپایی هستند

با اینکه در این میان اختلافاتی در بین این چهار کشور در زمینه اولویت بندی شاخه ها و حوزه های مختلف بسته به وضعیت اقتصادی و صنعتی این کشورها وجود دارد. به عنوان مثال در کشور فنلاند صنعت کاغذ به عنوان مهمترین صنعت بیشترین تاثیر را توسعه فناوری های پیشرفته گرفته است، حال آنکه در کشور سوئد بیشترین نظرها در انتقال و بدست آوردن فناوری های جدید به سمت کاربردهای آن در پزشکی، الکترونیک و خودروسازی است. اما با این همه به عنوان نمونه فرایند سنتز یک نانوذره که مبانی علمی مشخصی دارد، زمینه بسیار مطلوبی برای همکاری هر دو این کشورها است، چه این نانوذره با ایجاد تغییرات عملکردی نه چندان پیچیده هم در صنعت کاغذ و هم در صنعت رنگ خودروسازی به عنوان اضافه شونده مورد استفاده قرار می گیرد. درواقع این کشورها تحقیقات علمی مشترک را با اهداف متفاوت فنی انجام می دهند و سرمایه گذاری های مشترک صنعتی و اقتصادی در نانوفناوری نیز در قسمت دیگری از همکاری های آنها در توسعه فناوری قرار می گیرد.

علاوه بر فعالیت های منطقه ای و ارتباط بسیار قوی با دیگر کشورهای اروپایی، کشورهای اسکاندیناوی تعامل علمی موثری با ایالات متحده و ژاپن نیز دارند که در توسعه اید ه های جدید و به کارگیری دانش فنای این دو کشور پیشرفته نقش موثری دارد. همکاری بسیار نزدیک دانشگا ه های و مراکز پژوهشی سوئد، دانمارک و نروژ با آمریکا در پروژه های مرتبط با انرژی کاملا چشمگیر است.

این مقاله کوتاه به بررسی اجمالی عوامل موفقیت کشورهای اسکاندیناوی در توسعه علم و فناوری پرداخت. نقش پررنگ دولت ها در تسهیل شرایط پژوهش، عوامل اجتماعی، توانمندی مالی و هوشمندی در تنظیم روابط خارجی و شبکه سازی مهمترین آنهاست که باید به صورت جداگانه موشکافی شوند و جهت گرته برداری و الگوسازی بومی برای ایران قابل استفاده شوند.

 

مراجع:

*دانشنامه آزاد ویکی پدیا؛ مقالات اسکاندیناوی و دانمارک. بازدید شده در 14 مارس 2009.

*Science and technology networks in Scandinavia, Nature, 2002 Dec 12;420(6916 Suppl)

*Kungliga Ingenj?rsvetenskapsakademien, Wikipedia, den fria encyklopedin, visited: 14 March 15, 2009.

مهدی داراب

دبیر بخش دانش و فناوری

 


برچسب ها:
نانوفناوری
.
.



مروری برگذشته